ChatGPT może osłabiać myślenie. Użytkownicy AI zaczynają popełniać więcej błędów

Sztuczna inteligencja coraz częściej pomaga nam podejmować decyzje, wyszukiwać informacje i oceniać wiarygodność treści publikowanych w sieci. ChatGPT, Claude i podobne narzędzia dla wielu użytkowników stały się codziennym wsparciem podczas nauki, pracy czy przeglądania internetu. Najnowsze badanie naukowców z Massachusetts Institute of Technology pokazuje jednak, że zbyt częste korzystanie z chatbotów może mieć nieoczekiwane skutki.

Zdaniem badaczy nadmierne poleganie na sztucznej inteligencji może stopniowo osłabiać zdolność samodzielnego rozpoznawania dezinformacji i ograniczać krytyczne myślenie.

Chatbot pomaga, ale tylko na początku

Naukowcy z MIT przez cztery tygodnie obserwowali grupę 67 uczestników. Zadaniem badanych było ocenianie autentyczności nagłówków prasowych i towarzyszących im zdjęć. Część osób korzystała z pomocy asystenta AI opartego na modelu GPT-4o, zintegrowanego z wyszukiwarką Google, a część musiała podejmować decyzje samodzielnie. Początkowe rezultaty były bardzo obiecujące. Użytkownicy wspierani przez sztuczną inteligencję częściej wskazywali prawidłowe odpowiedzi. Badacze wyliczyli, że korzystanie z AI zwiększało szanse na poprawną ocenę treści o 21 proc.

Problem pojawił się później.

Gdy uczestnicy po kilku tygodniach musieli ponownie oceniać materiały bez wsparcia chatbota, ich wyniki były wyraźnie gorsze. Samodzielna skuteczność spadła o ponad 15 proc. w porównaniu z wcześniejszymi rezultatami.  Sztuczna inteligencja daje odpowiedzi zamiast uczyć myślenia

Autorzy badania zauważyli, że chatboty bardzo często koncentrują się na podaniu poprawnej odpowiedzi. Użytkownik otrzymuje rozwiązanie szybko i bez większego wysiłku, lecz rzadziej angażuje własne procesy analityczne. Zdaniem Anku Rani, doktorantki MIT i współautorki badania, wiele osób ma poczucie, że dzięki AI rozwija swoje kompetencje. Dane z eksperymentu sugerują jednak, że rzeczywistość może wyglądać inaczej.

Podczas testów chatbot potrafił wskazać elementy, na które należy zwrócić uwagę. W jednym z przykładów sugerował dokładniejsze przyjrzenie się policyjnej odznace widocznej na zdjęciu, co pozwalało odkryć fałszerstwo. Takie wskazówki pomagały osiągać lepsze wyniki, ale jednocześnie ograniczały potrzebę samodzielnego poszukiwania nieprawidłowości.

Użytkownicy zaczynają ufać AI bez zastanowienia

Szczególnie niepokojący okazał się jeszcze jeden wniosek. Wielu uczestników eksperymentu deklarowało, że ich zdolność rozpoznawania fałszywych informacji rośnie. Tymczasem rzeczywiste wyniki wskazywały coś odwrotnego. Około jedna czwarta badanych była przekonana, że staje się lepsza w wykrywaniu manipulacji, mimo że ich skuteczność systematycznie spadała.

Naukowcy tłumaczą to zjawisko wysokim poziomem zaufania wobec systemów AI. Użytkownicy często akceptują sugestie chatbota tylko dlatego, że odpowiedzi brzmią profesjonalnie i pewnie.

To nie pierwszy taki sygnał ostrzegawczy

Eksperci przypominają, że podobne zjawiska obserwowano już wcześniej przy innych technologiach. Korzystanie z nawigacji GPS ogranicza umiejętność orientacji w terenie, a powszechne używanie kalkulatorów osłabia zdolność wykonywania obliczeń w pamięci.

W ubiegłym roku badanie opublikowane w czasopiśmie „The Lancet” wykazało, że lekarze regularnie korzystający z systemów AI do wykrywania nowotworów z czasem gorzej radzili sobie z samodzielną diagnozą. Pojawiają się również głosy, że długotrwałe przerzucanie procesów poznawczych na sztuczną inteligencję może wpływać na naturalne mechanizmy ochronne mózgu.

Naukowcy apelują do szkół i twórców AI

Autorzy badania podkreślają, że sztuczna inteligencja nie jest zagrożeniem sama w sobie. Kluczowe znaczenie ma sposób projektowania takich systemów. Zamiast podawać gotowe odpowiedzi, chatboty mogłyby częściej zadawać pytania pomocnicze, zachęcać użytkowników do samodzielnego wyciągania wniosków i prowadzić przez proces analizy krok po kroku.

Zdaniem naukowców ma to szczególne znaczenie dla edukacji. Szkoły i uczelnie coraz chętniej wdrażają narzędzia AI do nauczania, dlatego konieczne staje się wypracowanie metod, które będą rozwijać samodzielne myślenie, a nie zastępować je automatycznymi odpowiedziami.