Chiny przykręciły kurek z metalami ziem rzadkich. Amerykańskie chipy i silniki w kryzysie

Ograniczenia eksportowe nałożone przez Chiny w 2025 roku zaczynają realnie uderzać w producentów chipów oraz silników lotniczych w Stanach Zjednoczonych. Najbardziej dotkliwy okazuje się niedobór itru i skandu, pierwiastków ziem rzadkich o strategicznym znaczeniu dla przemysłu półprzewodnikowego i lotniczego.

Dane celne oraz informacje branżowe wskazują na gwałtowny spadek dostaw z Państwa Środka i bezprecedensowy wzrost cen. W przypadku tlenku itru mowa o skoku wartości niemal 69-krotnym w ciągu roku. Rynek reaguje nerwowo, a firmy coraz częściej alarmują o wstrzymywaniu produkcji i ograniczaniu zamówień.

Obecny kryzys pokazuje, jak silnie sektor nowych technologii zależy od wąskiej grupy dostawców kluczowych materiałów.

Wąskie gardło w łańcuchu dostaw

Chiny od lat dominują w globalnym wydobyciu i przetwarzaniu metali ziem rzadkich. Kontrolują zarówno surowiec, jak i technologie jego rafinacji. W kwietniu 2025 roku Pekin wprowadził restrykcje eksportowe obejmujące 17 pierwiastków. Choć latem ogłoszono częściowe złagodzenie ograniczeń w ramach negocjacji handlowych, dostawy itru i skandu do USA nie wróciły do poziomów sprzed sankcji.

W ciągu ośmiu miesięcy po wprowadzeniu restrykcji do Stanów Zjednoczonych trafiło zaledwie 17 ton produktów zawierających itr. W analogicznym okresie poprzedniego roku było to 333 tony. Skala spadku pokazuje, jak silne jest uzależnienie amerykańskiego przemysłu od chińskich surowców.

Itr kluczowy dla przemysłu lotniczego

Itr jest kluczowym składnikiem powłok termoizolacyjnych stosowanych w silnikach odrzutowych i turbinach pracujących w ekstremalnych temperaturach. Bez tych powłok nowoczesne jednostki napędowe nie mogą funkcjonować zgodnie z normami bezpieczeństwa.

Według informacji branżowych część północnoamerykańskich producentów powłok na bazie itru czasowo zawiesiła produkcję. Niektóre firmy ograniczyły realizację zamówień dla mniejszych klientów, koncentrując się na obsłudze największych odbiorców z sektora lotniczego. Sytuacja jest szczególnie napięta w kontekście rosnącego tempa produkcji samolotów przez koncerny takie jak Boeing i Airbus.

Producenci silników, w tym GE Aerospace, Pratt & Whitney oraz Honeywell, unikają publicznych komentarzy.

Skand i technologia 5G

Równolegle narasta problem z dostępnością skandu, pierwiastka wykorzystywanego w specjalistycznych stopach aluminium, ogniwach paliwowych oraz w komponentach zaawansowanych układów scalonych. Globalna produkcja liczona jest w kilku tonach rocznie.

Amerykańscy producenci półprzewodników wykorzystują skand w podzespołach stosowanych w smartfonach 5G oraz infrastrukturze telekomunikacyjnej. Ograniczenia licencyjne wprowadzone przez Pekin utrudniły bezpośredni zakup surowca, a mechanizmy pośrednie z udziałem firm z krajów trzecich przestają działać. Chińskie władze wymagają obecnie ujawniania ostatecznego odbiorcy metali ziem rzadkich. 

Eksperci podkreślają, że w USA nie funkcjonuje krajowa produkcja skandu na skalę przemysłową. Alternatywne źródła pozostają w fazie projektów lub badań geologicznych.

Gra geopolityczna

Restrykcje Pekinu stanowią odpowiedź na amerykańskie cła sięgające 145 procent na towary z Chin. Administracja prezydenta Donald Trump wykorzystuje taryfy jako narzędzie nacisku w polityce handlowej. Chiny odpowiedziały cłami odwetowymi oraz kontrolą eksportu surowców strategicznych.

W lipcu 2025 roku ogłoszono wzajemne ustępstwa i częściowe zniesienie ograniczeń. Jesienią Pekin ponownie zaostrzył politykę eksportową, a napięcia powróciły. Temat metali ziem rzadkich ma znaleźć się w agendzie planowanego spotkania Trumpa z Xi Jinping w marcu 2026 roku w Pekinie.