Chiny oferują AI za darmo, a Europa i USA nie wiedzą co robić

Wang Yi ogłosił przyspieszenie prac nad globalną organizacją współpracy w dziedzinie sztucznej inteligencji i zaprosił do niej wszystkie państwa, niezależnie od ich pozycji technologicznej. Wystąpienie chińskiego ministra spraw zagranicznych zbiegło się w czasie z publikacją białej księgi dotyczącej globalnego zarządzania technologią, w której Pekin krytykuje zamknięte modele rozwoju i ograniczony dostęp do narzędzi cyfrowych.

W chińskim przekazie pojawia się konsekwentna linia: sztuczna inteligencja ma być dostępna szeroko, również dla państw, które nie dysponują budżetami pozwalającymi na korzystanie z komercyjnych modeli zachodnich firm. W tle pojawia się wsparcie dla Globalnego Południa oraz argument, że technologia nie powinna być filtrowana przez kryteria polityczne i handlowe.

G7 i kontrola dostępu do modeli

Równolegle w ramach G7 dyskutowano o bardziej selektywnym modelu dystrybucji sztucznej inteligencji rozwijanej w Stanach Zjednoczonych. W rozmowach pojawiła się koncepcja ograniczenia dostępu do „zaufanych partnerów”, co oznaczałoby dalsze uszczelnienie ekosystemu najpotężniejszych modeli AI.

Debata nie dotyczy już wyłącznie technologii, lecz także tego, kto i na jakich zasadach może z niej korzystać. W praktyce oznacza to coraz wyraźniejsze rozdzielenie globalnego rynku na strefy dostępu, w których te same narzędzia mogą być dostępne w zupełnie różnym zakresie w zależności od kraju.

Dwie strategie, dwa ekosystemy

Różnica między podejściem Chin i USA staje się coraz bardziej widoczna w praktyce. Amerykańskie firmy rozwijające modele AI działają w modelu subskrypcyjnym i coraz częściej funkcjonują w ramach ograniczeń eksportowych oraz licencyjnych. Dostęp do najbardziej zaawansowanych systemów jest regulowany, a część usług trafia wyłącznie do wybranych rynków.

Chiny równolegle promują modele, które można pobierać i wdrażać bezpośrednio, często bez kosztów wejścia. Systemy takie jak DeepSeek czy Qwen są rozwijane w kierunku szerokiej dostępności, także dla instytucji i firm w krajach, które nie uczestniczą w globalnym wyścigu budżetowym dużych technologii. Różnica dotyczy nie tylko ceny, lecz także sposobu dystrybucji wiedzy i infrastruktury.

AI jako narzędzie wpływu międzynarodowego

Wang Yi odniósł się do współpracy w ramach BRICS oraz Szanghajskiej Organizacji Współpracy jako przykładów platform, które mogą wspierać alternatywny model zarządzania technologią. W chińskich komunikatach pojawiają się także programy rozwoju kompetencji i infrastruktury AI w krajach rozwijających się, realizowane przy wsparciu instytucji międzynarodowych.

Z kolei strona amerykańska, przy wsparciu części firm technologicznych, wskazuje na potrzebę budowy koalicji państw, które miałyby wspólnie ustalać standardy bezpieczeństwa i dostępu do najbardziej zaawansowanych modeli. W tym ujęciu dostęp do AI staje się elementem relacji politycznych, a nie tylko rynkowych.

W ostatnich miesiącach pojawiły się także decyzje regulacyjne, które pokazują rosnącą fragmentację ekosystemu. W Stanach Zjednoczonych ograniczono dostęp do części modeli dla użytkowników spoza kraju, a jednocześnie w Chinach rozwijane są inicjatywy mające ułatwić eksport własnych rozwiązań AI do państw partnerskich.

W efekcie powstają równoległe systemy technologiczne, które rozwijają się według odmiennych zasad. Różnice nie dotyczą już wyłącznie parametrów modeli, lecz także tego, kto może z nich korzystać i w jakiej formie są udostępniane. USA blokują dostęp dla wybranych, Chiny uzależnią z kolei biedniejsze kraje od swoich rozwiązań.

Technologia jako linia podziału

Dla wielu państw spoza grupy G7 wybór nie sprowadza się do oceny jakości modeli, lecz do dostępu i kosztów. W jednym modelu sztuczna inteligencja funkcjonuje jako usługa komercyjna, w drugim jako element szerokiej dystrybucji technologicznej. Oba podejścia rozwijają się równolegle, ale różnice między nimi zaczynają definiować sposób, w jaki globalny rynek technologiczny będzie funkcjonował w kolejnych latach. W praktyce oznacza to powstawanie dwóch odmiennych ekosystemów AI, które coraz rzadziej będą ze sobą kompatybilne.