Wbrew temu, co powszechnie może się wydawać, wcale nie trzeba być podejrzanym o popełnienie przestępstwa, aby dane osobowe trafiły do systemów analitycznych Europolu. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakończył wieloletni spór dotyczący uprawnień unijnej agencji policyjnej. Próba ograniczenia jej możliwości przetwarzania ogromnych zbiorów informacji zakończyła się niepowodzeniem.
TSUE oddalił odwołanie Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD), Wojciecha Wiewiórowskiego. W mocy pozostają kontrowersyjne przepisy pozwalające Europolowi przetwarzać dane osób niezwiązanych bezpośrednio z działalnością przestępczą. Mowa między innymi o świadkach, ofiarach przestępstw oraz osobach mających kontakt z podejrzanymi.
Europol zgromadził dane, a później zmieniono przepisy
Wtorkowy wyrok w sprawie C-698/23 P kończy spór prawny, który zaostrzył się w 2022 roku. Wiewiórowski zakwestionował wówczas sposób, w jaki Europol przetwarzał ogromne ilości danych i analizował je za pomocą metod big data. Wcześniej ustalił, że śledczy przekroczyli swoje uprawnienia i działali niezgodnie z prawem, gromadząc i analizując ogromne ilości danych. Podstawowym problemem był fakt, że osoby objęte dochodzeniem nie zostały systematycznie skategoryzowane według ich roli w śledztwie.
Legalizacja wsteczna
Wiewiórowski nakazał następnie Europolowi przegląd przechowywanych danych osobowych w ściśle określonych terminach i ich usunięcie. Jednak w czerwcu 2022 roku Parlament Europejski i Rada przyjęły daleko idącą zmianę w rozporządzeniu o Europolu. Nowe artykuły 74a i 74b zezwalają agencji na dalsze przetwarzanie już otrzymanych danych, pomimo nakazu Wiewiórkowskiego. Z perspektywy Komisarza Ochrony Danych, prawodawcy UE zalegalizowali w ten sposób z mocą wsteczną tę kontrowersyjną praktykę.
Komisarz ds. ochrony danych skierował sprawę do sądów UE. Chciał uchylić te przepisy, aby chronić prawa osób fizycznych w newralgicznym obszarze egzekwowania prawa i zapobiec wstecznemu podważaniu przez ustawodawcę uprawnień niezależnego nadzoru nad ochroną danych.
Inspektor ochrony danych przegrał w sądzie
Wiewiórowski próbował doprowadzić do uchylenia nowych przepisów na drodze sądowej. Pierwszą porażkę poniósł we wrześniu 2023 roku, kiedy Sąd Unii Europejskiej uznał jego skargę za niedopuszczalną.
Teraz TSUE podtrzymał to rozstrzygnięcie. Europejski Inspektor Ochrony Danych nie dysponuje automatycznym prawem do zaskarżania unijnych aktów prawnych na takich samych zasadach jak Parlament Europejski czy Komisja Europejska. Nie zdołał również wykazać, że zmiana przepisów bezpośrednio naruszyła jego pozycję prawną.
Istotny szczegół. Trybunał nie ocenił legalności inwigilacji
W uzasadnieniu wyroku kryje się ważne rozróżnienie. Sędziowie nie rozstrzygnęli, czy zakwestionowane przepisy dotyczące przetwarzania danych osobowych są zgodne z prawem Unii Europejskiej. Zajęli się przede wszystkim dopuszczalnością skargi wniesionej przez inspektora.
Europol zachowa więc możliwość prowadzenia wielkoskalowych analiz informacji otrzymywanych na potrzeby śledztw. Sam fakt znalezienia się w takim zbiorze nie musi mieć związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa.

Pokaż / Dodaj komentarze do:
Nie musisz niczego przeskrobać, by zainteresowała się tobą policja. TSUE zadecydował