Trybunał UE staje po stronie VPN. Firmy odpowiedzialności nie poniosą

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie, które może mieć ogromne znaczenie dla rynku usług VPN i przyszłości internetowej prywatności w Europie. Sędziowie uznali, że dostawcy wirtualnych sieci prywatnych nie ponoszą odpowiedzialności za przypadki, w których użytkownicy wykorzystują ich usługi do omijania blokad geograficznych chronionych prawem autorskim. To jedna z najważniejszych decyzji dotyczących VPN-ów od wielu lat i wyraźny sygnał dla całej branży technologicznej.

Wyrok zapadł w sprawie dotyczącej cyfrowego wydania rękopisów Anne Frank, ale jego konsekwencje mogą wykraczać daleko poza spór o prawa autorskie.

TSUE: VPN jest legalnym narzędziem

Sprawa trafiła przed Trybunał Sprawiedliwości UE jako pytanie prejudycjalne zadane przez Sąd Najwyższy Holandii. Sednem sporu było ustalenie, czy operator VPN powinien ponosić odpowiedzialność za sytuację, gdy internauta wykorzystuje jego usługę do obejścia geoblokady i uzyskania dostępu do treści niedostępnych w swoim kraju.

Trybunał odpowiedział jednoznacznie. W uzasadnieniu podkreślono, że dostawca VPN nie udostępnia użytkownikowi chronionego utworu i nie odgrywa kluczowej roli w procesie jego rozpowszechniania. VPN został potraktowany jako neutralne narzędzie techniczne, z którego można korzystać zarówno zgodnie z prawem, jak i w sposób naruszający przepisy.

Według sędziów odpowiedzialność za ewentualne naruszenia praw autorskich spoczywa na podmiocie publikującym materiały oraz na użytkowniku podejmującym konkretne działania, a nie na firmie dostarczającej usługę VPN.

Spór rozpoczął się od rękopisów Anne Frank

Źródłem całej sprawy było internetowe wydanie naukowe rękopisów Anne Frank przygotowane przez holenderskie instytucje badawcze. Publikacja została umieszczona na belgijskiej stronie internetowej, ponieważ w Belgii oraz kilkudziesięciu innych państwach utwory znajdują się już w domenie publicznej.

Jednocześnie zastosowano geoblokadę uniemożliwiającą dostęp użytkownikom z krajów, w których prawa autorskie nadal obowiązują, między innymi z Holandii.

Fundacja Anne Frank argumentowała, że takie zabezpieczenie jest niewystarczające, ponieważ praktycznie każdy internauta może ominąć blokadę przy pomocy popularnej usługi VPN. Zdaniem fundacji samo istnienie takiej możliwości podważa skuteczność geoblokowania.

Trybunał nie podzielił tej argumentacji.

Sama możliwość obejścia blokady nie przesądza o odpowiedzialności Sędziowie uznali, że prawidłowo wdrożona geoblokada pozostaje skutecznym środkiem ograniczającym dostęp do treści. Fakt, że użytkownik może świadomie wykorzystać VPN do zmiany swojej lokalizacji, nie przekreśla legalności zastosowanego zabezpieczenia.

TSUE zaznaczył również, że właściciele stron internetowych nie mają obowiązku wprowadzania znacznie bardziej inwazyjnych metod identyfikacji użytkowników, takich jak obowiązkowe zakładanie kont czy przekazywanie dodatkowych danych osobowych.

Według sądu takie rozwiązania mogłyby naruszać prawa osób korzystających z materiałów w krajach, gdzie publikacja pozostaje całkowicie legalna.

Francja obrała zupełnie inny kierunek

Wyrok TSUE pojawia się w momencie, gdy część państw Unii Europejskiej próbuje wymuszać na operatorach VPN aktywne blokowanie określonych stron internetowych.

Najgłośniejszym przykładem pozostaje Francja. Tamtejsze sądy nakazały już kilku największym dostawcom VPN, między innymi NordVPN, ExpressVPN, Proton VPN, Surfshark oraz CyberGhost, blokowanie dostępu do serwisów transmitujących wydarzenia sportowe bez odpowiednich licencji.

Nakazy wydano na podstawie francuskiego prawa sportowego, a nie przepisów dotyczących praw autorskich. Dzięki temu formalnie nie pozostają one w sprzeczności z najnowszym wyrokiem TSUE.

Proton zapowiedział jednak, że zamierza skierować francuskie decyzje właśnie do Trybunału Sprawiedliwości UE. To oznacza, że spór o odpowiedzialność operatorów VPN może w najbliższych latach ponownie trafić przed europejskich sędziów.

Branża VPN zyskuje mocny argument

Najnowszy wyrok wzmacnia pozycję firm oferujących usługi VPN. Przedsiębiorstwa od dawna przekonują, że ich produkty służą przede wszystkim ochronie prywatności, szyfrowaniu ruchu internetowego oraz zwiększeniu bezpieczeństwa podczas korzystania z sieci.

Trybunał potwierdził tę interpretację, wskazując, że samo udostępnienie narzędzia nie oznacza odpowiedzialności za każdy sposób jego wykorzystania przez użytkownika.

To ważna wiadomość również dla milionów Europejczyków korzystających z VPN podczas podróży, pracy zdalnej czy zabezpieczania połączeń w publicznych sieciach Wi-Fi. Wyrok nie legalizuje naruszania praw autorskich ani omijania ograniczeń licencyjnych, ale jasno oddziela odpowiedzialność dostawcy technologii od działań podejmowanych przez użytkowników.

Holenderski sąd nadal ma ostatnie słowo

Choć TSUE rozstrzygnął najważniejsze kwestie prawne, sama sprawa jeszcze się nie zakończyła. Teraz Sąd Najwyższy Holandii oceni, czy zastosowana przez instytucje naukowe geoblokada rzeczywiście spełniała wymogi nowoczesnych zabezpieczeń.

Jeżeli uzna, że wdrożone rozwiązania były odpowiednie, publikacja cyfrowego wydania rękopisów Anne Frank nie będzie naruszać holenderskiego prawa autorskiego.

Bez względu na końcowy werdykt holenderskiego sądu, decyzja Trybunału Sprawiedliwości UE już teraz wyznacza ważny kierunek dla przyszłych sporów dotyczących VPN, geoblokad oraz odpowiedzialności dostawców usług internetowych.