Unia wydała miliony na cyfrową rewolucję. Skończyło się kompromitacją i pozwem

Unia Europejska miała dostać nowoczesny system kontroli granic w 2022 roku. Zamiast tego otrzymała wieloletnie opóźnienia, problemy techniczne i rosnące koszty. Teraz sprawa trafiła na drogę sądową. Europejska agencja eu-LISA pozwała konsorcjum odpowiedzialne za budowę systemu Entry/Exit System (EES), w którego skład wchodzą IBM, Atos i Leonardo.

Według „Financial Times” spór dotyczy niedotrzymania terminów realizacji projektu oraz kwestionowanych przez wykonawców kar umownych. System, który miał usprawnić kontrolę podróżnych przekraczających zewnętrzne granice strefy Schengen, zaczął działać dopiero w 2026 roku.

IBM, Atos i Leonardo mieli zbudować system za 142 mln euro

Unia Europejska wniosła pozew przeciwko IBM, Atos i Leonardo w związku z wieloletnimi opóźnieniami w opracowaniu nowego cyfrowego systemu wjazdu/wyjazdu (EES) dla strefy Schengen. Pozew został złożony przez EU-Lisa, firmę nadzorującą projekt wdrożenia systemu. Pozwanymi są amerykańska korporacja informatyczna IBM, francuska grupa informatyczna Atos koncern zbrojeniowy Leonardo oraz włoski. Konsorcjum wielokrotnie naruszało terminy realizacji poszczególnych etapów projektu, a także kwestionowało ostrzeżenia i kary nałożone przez agencję.

Celem systemu EES jest monitorowanie przekraczania granic przez cudzoziemców wjeżdżających do strefy Schengen z krajów spoza UE. Samoobsługowe kioski EES skanują dane biometryczne i robią zdjęcia osobom wjeżdżającym do strefy Schengen po raz pierwszy, aby zidentyfikować osoby przekraczające ważność wizy lub osoby poszukiwane przez policję. 

Cyfrowa granica Europy nie radziła sobie z testami

Parlament Europejski podjął decyzję o utworzeniu EES w 2017 r., nazywając ją „inicjatywą priorytetową” z pierwotną datą uruchomienia w 2022 r., ale w rzeczywistości system został uruchomiony dopiero w 2026 roku. Jego uruchomienie było utrudnione przez szereg usterek, które dotyczyły zarówno sprzętu, jak i oprogramowania EES. Na przykład, czytniki linii papilarnych nie działały prawidłowo pod wpływem potu, co powodowało kolejki na europejskich lotniskach. Niektóre kraje UE nie zakupiły jeszcze i nie zainstalowały niezbędnego sprzętu.

Kontrakt na stworzenie systemu EES wygrała w 2019 roku francuska firma informatyczna Atos, w konsorcjum z IBM Corp. i Leonardo. Wartość kontraktu wynosiła 142 miliony euro. IBM opracował część architektury systemu, a Atos został odpowiedzialny za stworzenie sprzętu i oprogramowania EES. Leonardo zapewniało cyberbezpieczeństwo.

W październiku 2021 roku belgijskie oddziały Atos i IBM, które uczestniczyły w projekcie, wyraziły sprzeciw wobec nałożonych na nie kar za opóźnienia we wdrażaniu, zarówno w odniesieniu do sposobu ustalenia wysokości grzywny, jak i uzasadnienia jej nałożenia. Firmy argumentowały, że opóźnienie było spowodowane czynnikami zewnętrznymi, w szczególności trwającą pandemią COVID-19.

Koszty rosły, a termin uruchomienia ciągle się oddalał

W lutym 2022 roku konsorcjum dążyło do rewizji nowych terminów realizacji projektów wyznaczonych przez EU-Lisa, które uznało za nierealne, a także prywatnie skrytykowało podejście agencji do zarządzania projektami. Tymczasem całkowity koszt projektu w samym 2021 roku wzrósł ze 142 mln euro do 212 mln euro. W 2023 roku budżet wzrósł o kolejne 20 mln euro: pozostałe środki zostały podzielone między inne, mniej priorytetowe projekty w ramach agencji.

W grudniu 2024 roku uruchomienie EES zostało przełożone na 2025 rok. Testy systemu zakończyły się niepowodzeniem, a EES nie był w stanie obsłużyć jednocześnie więcej niż jednego kraju. Państwa członkowskie musiały zarezerwować sloty na testy, a połączenie z centralną bazą danych było utrudnione.

W 2025 roku wygasła umowa EU-Lisa z IBM, Atos i Leonardo, a obecnie systemem zajmuje się inne konsorcjum.

Atos ma dodatkowe problemy finansowe

Spór z Unią Europejską pojawia się w trudnym okresie dla francuskiego Atosa. Firma od kilku lat zmaga się z poważnymi problemami finansowymi, będącymi między innymi następstwem wysokiego zadłużenia i kosztownych przejęć. W 2024 roku sytuacja przedsiębiorstwa była na tyle trudna, że pojawiły się obawy o jego dalsze funkcjonowanie. 

W 2025 roku rząd francuski zaoferował Atosowi zakup działu zaawansowanych komputerów za 410 milionów euro. Dział superkomputerów firmy został następnie znacjonalizowany. 

Nie wiadomo jeszcze, jakich konkretnie kwot eu-LISA będzie domagać się w postępowaniu dotyczącym EES. Dla IBM, Atos i Leonardo sprawa może jednak oznaczać nie tylko konsekwencje finansowe, ale również reputacyjne.