USA stawiają zarzuty użytkownikowi GrapheneOS. Telefon wyczyścił się podczas kontroli

Czy korzystanie z systemu operacyjnego nastawionego na prywatność może stać się argumentem w sprawie karnej? W Stanach Zjednoczonych rozpoczęła się batalia, która może wyznaczyć nowy kierunek dla sporów o szyfrowanie i bezpieczeństwo smartfonów. Federalni prokuratorzy oskarżyli mieszkańca Atlanty po tym, jak jego telefon z zainstalowanym GrapheneOS wyczyścił dane podczas kontroli na lotnisku. Śledczy twierdzą, że doszło do zniszczenia dowodów. Obrońcy ostrzegają natomiast, że sprawa może uderzyć w legalne narzędzia chroniące prywatność milionów użytkowników.

Kontrola na lotnisku zakończyła się wyczyszczeniem telefonu. Do zdarzenia doszło na międzynarodowym lotnisku Hartsfield-Jackson w Atlancie. Sam Tunick wracał z podróży z Dominikany, gdy został zatrzymany przez funkcjonariuszy do kontroli. Według dokumentów sądowych podczas przesłuchania agenci wielokrotnie domagali się odblokowania telefonu. Mężczyzna miał usłyszeć, że urządzenie zostanie skonfiskowane, jeśli odmówi współpracy.

Gdy ostatecznie podał kod dostępu, smartfon zaczął się restartować. Obrona twierdzi, że ekran kilkukrotnie zgasł i urządzenie uruchomiło się ponownie, po czym zapisane dane przestały być dostępne.  Właśnie ten moment stał się podstawą aktu oskarżenia.

To jeden z pierwszych przypadków, w których funkcje systemu operacyjnego znalazły się w centrum postępowania karnego.

Prokuratura mówi o niszczeniu dowodów

Amerykański Departament Sprawiedliwości uznał, że wyczyszczenie telefonu mogło być próbą uniemożliwienia przejęcia materiałów znajdujących się na urządzeniu. Prokuratorzy powołują się na federalne przepisy dotyczące niszczenia mienia w celu utrudnienia jego konfiskaty przez organy ścigania.

Obrona przedstawia zupełnie inną wersję wydarzeń. Prawnicy przekonują, że kontrola naruszała prawa konstytucyjne ich klienta. Według złożonych dokumentów Tunick miał kilkukrotnie prosić o kontakt z adwokatem, lecz jego prośby zostały odrzucone. Obrona twierdzi również, że funkcjonariusze nie przedstawili nakazu przeszukania ani nie poinformowali go o przysługujących mu prawach.

Przedstawiciele władz zaprzeczają tym zarzutom i opisują całe zdarzenie jako standardową kontrolę graniczną.

Czym jest GrapheneOS?

GrapheneOS to otwartoźródłowy system operacyjny przeznaczony dla smartfonów Google Pixel. Projekt powstał z myślą o osobach, które oczekują maksymalnego poziomu prywatności i bezpieczeństwa.

System oferuje dodatkowe mechanizmy ochrony danych, rozbudowane zabezpieczenia pamięci oraz funkcje ograniczające możliwość przejęcia informacji przez osoby niepowołane. Jedną z dostępnych opcji jest konfiguracja kodów dostępu oraz zabezpieczeń związanych z ochroną zawartości urządzenia. To właśnie działanie tych mechanizmów znalazło się teraz przedmiotem analizy amerykańskiego sądu.

Eksperci alarmują. Stawką może być coś więcej niż jeden proces

Specjaliści zajmujący się cyberbezpieczeństwem przyznają, że sprawa ma wyjątkowy charakter. Ich zdaniem po raz pierwszy system operacyjny skoncentrowany na ochronie prywatności może zostać przedstawiony jako element mający znaczenie dla odpowiedzialności karnej użytkownika.

Christophe Boutry, ekspert zajmujący się bezpieczeństwem i technologiami nadzoru, przyznał, że nie spotkał wcześniej podobnego postępowania. Podobną opinię wyraził Bill Buddington z organizacji Electronic Frontier Foundation. Zdaniem ekspertów taki kierunek może wywołać efekt mrożący wobec osób korzystających z narzędzi chroniących prywatność.

„Głównym celem [systemu operacyjnego] jest ochrona prywatności” – powiedział Boutry. „To nasze telefony i państwo nie może nam dyktować, jak z nich korzystać”. 

Telefony Pixel bywają traktowane z podejrzliwością

Boutry zwraca uwagę, że GrapheneOS już wcześniej wywoływał zainteresowanie służb w różnych krajach. Według niego w części regionów Europy użytkownicy smartfonów Google Pixel byli profilowani przez funkcjonariuszy ze względu na przypuszczenie, że korzystają właśnie z tego systemu. W Katalonii miały pojawiać się przypadki utożsamiania takich urządzeń z działalnością grup przestępczych lub handlarzy narkotyków.

Ekspert podkreśla jednak, że podstawowym celem projektu pozostaje ochrona danych użytkowników, a nie utrudnianie pracy organom ścigania.

Sprawa dotyczy także granic uprawnień służb

Proces może okazać się ważny również z innego powodu. Amerykańskie lotniska obsługujące loty międzynarodowe podlegają szczególnym zasadom dotyczącym kontroli granicznej. Funkcjonariusze dysponują tam znacznie szerszymi uprawnieniami niż podczas standardowych kontroli policyjnych.

Sąd będzie musiał rozstrzygnąć, czy działania służb mieściły się w obowiązujących przepisach oraz czy materiał dowodowy został pozyskany zgodnie z prawem. Decyzja dotycząca wniosku obrony ma zostać wydana najwcześniej pod koniec października.

Prywatność kontra śledztwo

Proces Sama Tunicka może stać się jednym z najważniejszych sporów dotyczących bezpieczeństwa urządzeń mobilnych w ostatnich latach.

Od lat producenci smartfonów rozwijają szyfrowanie danych oraz mechanizmy chroniące użytkowników przed kradzieżą informacji. Organy ścigania przekonują z kolei, że coraz silniejsze zabezpieczenia utrudniają prowadzenie dochodzeń. Wyrok w tej sprawie może pokazać, gdzie amerykańskie sądy wyznaczą granicę pomiędzy prawem do ochrony własnych danych a obowiązkami wobec organów ścigania.